Kommunane går inn i ein ny budsjettrunde med stor uvisse rundt rente, kronekurs, inflasjon og lønnsvekst. Kva skjer dersom rentene blir liggjande høgt, samtidig som krona styrkjer seg? Og kva kan dette bety for frontfaget og kommunane sine kostnader i året som kjem?
«Renta treff kommunen direkte»,
For ein kommune med gjeld er renta ikkje ein abstrakt makroøkonomisk variabel. Ho er ein konkret utgift.
Når rentenivået held seg høgt, vil kommunar med stor gjeld og renteeksponering bruke ein større del av inntektene sine på finansiering. Det gir mindre rom for andre prioriteringar og kan påverke både investeringar og tenestetilbod.
Spørsmålet blir derfor ikkje berre om kommunen har råd til ei investering, men også:
Kor robust er investeringa dersom renta blir liggjande høgt lenger enn vi håpar?
Men så kjem krona inn i biletet
Dersom krona samtidig styrkjer seg, blir bildet meir samansett.
Ei sterkare krone kan bidra til lågare pris på importerte varer og innsatsfaktorar. Det kan dempe det importerte prispresset og etter kvart påverke kostnadsutviklinga også for kommunane.
Men effekten stoppar ikkje der. Lågare prispress kan bidra til lågare inflasjon, og inflasjonen er igjen ein viktig del av bakteppet for lønnsoppgjeret.
Vi får dermed ei økonomisk kjede:
Sterkare krone → lågare importert prispress → lågare inflasjonspress → påverkar lønnsoppgjeret → påverkar kommunane sine lønnskostnader.
Dette er ikkje ein prognose, men eit scenario kommunane bør ha med seg når dei vurderer risiko og føresetnader i budsjettet.
Frontfaget blir svært interessant
Lønn er den største kostnadsposten i mange kommunar. Difor blir utviklinga fram mot lønnsoppgjeret i 2027 minst like interessant som utviklinga i renta.
Regjeringa legg i Nasjonalbudsjettet for 2027 til grunn ein årslønnsvekst på 4,0 prosent, samtidig som konsumprisveksten er anslått til 2,7 prosent. Det inneber at det framleis er venta reallønnsvekst. [regjeringen.no]
Men dette er anslag, ikkje fasiten. Om krona styrkjer seg og det importerte prispresset vert svakare, kan det bidra til å dempe inflasjonspresset. Det vil vere ein del av det økonomiske bakteppet når partane skal vurdere lønnsveksten.
For kommunane er poenget viktig: Sjølv små endringar i lønnsveksten kan få store utslag når dei blir rekna på heile lønnsmassen.
Kommunane bør derfor ikkje berre spørje kor høg lønnsveksten blir, men også kva som skjer med budsjettet dersom lønnsveksten blir lågare eller høgare enn føresett.
To krefter kan trekkje i kvar si retning
Om renta blir liggjande høgt, samtidig som krona styrkjer seg og prisveksten dempar seg, kan kommunane møte økonomiske effektar som trekkjer i ulike retningar.
På den eine sida vil eit vedvarande høgt rentenivå halde renteutgiftene oppe. For kommunar med høg gjeld kan dette binde ein større del av inntektene og redusere handlingsrommet.
På den andre sida kan ei sterkare krone bidra til lågare importert prispress. Dersom dette også bidreg til meir moderat pris- og lønnsvekst, kan kostnadsveksten i kommunane bli lågare enn han elles ville vore.
Det interessante er derfor ikkje berre kva som skjer med renta isolert sett. Kommunane må sjå rente, kronekurs, inflasjon og lønnsvekst i samanheng.
Nettopp her blir makroøkonomien praktisk kommuneøkonomi: Endringar som skjer langt utanfor kommunestyresalen, kan få direkte betydning for kor mykje kommunen faktisk har å disponere.
Kommunane bør stressteste budsjetta
Robust økonomistyring handlar ikkje om å treffe renteprognosen perfekt. Det handlar om å vere førebudd dersom prognosen ikkje treff.
Renta, krona, inflasjonen og lønnsoppgjeret er ikkje fire separate historier. Dei påverkar kvarandre, og til slutt finn verknadene vegen inn i kommunebudsjettet.
Nettopp derfor meiner eg at makroøkonomi må vere ein del av den strategiske økonomistyringa i kommunane. Det er også eit sentralt perspektiv i boka mi om moderne makroøkonomi og kommunal styring: Å forstå samanhengane gir ikkje kommunen kontroll over konjunkturane, men det gir eit betre grunnlag for å ta robuste beslutningar når rammevilkåra endrar seg.
Ei avsluttande påminning:
Eg skal også minne om at eg sist trudde renta ville bli halden i ro. Det var etter mi vurdering eit fagleg godt grunngitt anslag, men fasiten vart likevel ei renteheving.
Det er verdt å ha med seg no når forventningane igjen peikar mot uendra rente. Poenget med økonomisk analyse er ikkje å late som vi kjenner framtida, men å forstå kva som kan skje dersom føresetnadene endrar seg.
For kommunane er kanskje nettopp dette kjernen i robust økonomistyring: Budsjettet må tole at også det mest sannsynlege scenarioet viser seg å vere feil.